Spiral (RİA) Nedir? Ne İşe Yarar, Kimler İçin Uygundur?

Spiral, rahim içine yerleştirilen uzun süreli ve geri dönüşümlü bir doğum kontrol yöntemidir. Bakır, hormonlu ve Mirena spiral çeşitleri; kimler için uygun olduğu, koruma süresi ve uygulama öncesi dikkat edilmesi gerekenler açıklanmaktadır.

Spiral (RİA) Nedir?

Spiral, rahim boşluğuna yerleştirilen ve uzun süre gebelikten korunma sağlayan bir yöntemdir. Genellikle esnek plastikten üretilir ve rahim içerisine uyum sağlayabilecek küçük bir yapıya sahiptir. Bazı modellerin çevresinde bakır tel bulunurken bazı modeller rahim içerisine düşük miktarda hormon salgılar.

Spiral kalıcı bir doğum kontrol yöntemi değildir. Kullanım süresi dolduğunda, gebelik planlandığında, kişide rahatsız edici bir yan etki geliştiğinde veya farklı bir korunma yöntemine geçilmek istendiğinde hekim tarafından çıkarılabilir. Çıkarma işleminin ardından doğurganlık genellikle hızlı şekilde geri döner.

Spiralin alt bölümünde vajinanın üst kısmına doğru uzanan ince kontrol ipleri bulunur. Bu ipler, spiralin çıkarılması sırasında hekime yardımcı olur. Kadınların spiralin rahim içerisindeki yerini doğrudan hissetmesi beklenmez. Ancak kontrol iplerinin belirgin şekilde uzaması, tamamen kaybolması veya sert plastik bölümün hissedilmesi durumunda muayene gerekebilir.

Spiralin Temel Özellikleri

• Rahim içerisine uzman hekim tarafından yerleştirilir.
• Uzun süreli ve geri dönüşümlü gebelikten korunma sağlar.
• Her gün ilaç alınmasını veya ilişki öncesinde hazırlık yapılmasını gerektirmez.
• Bakır içeren ve hormon salgılayan farklı çeşitleri bulunur.
• Uygun zamanda hekim tarafından çıkarılabilir veya değiştirilebilir.
• Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı koruma sağlamaz.

Spiral (RİA) seçimi yapılırken yöntemin içeriği, uygulama süreci ve kişisel ihtiyaçlar birlikte değerlendirilmelidir. Hormonlu spiral ile bakır spiral arasındaki farkları inceleyebilir, spiral nasıl takılır sorusunun yanıtlarını öğrenebilirsiniz. Ayrıca spiral fiyatları ve spiral yan etkileri hakkında ayrıntılı bilgi edinebilirsiniz.

Kadınlarda Spiral Ne İşe Yarar?

Spiralin temel kullanım amacı istenmeyen gebelikleri önlemektir. Rahim içerisine yerleştirildikten sonra uzun süre koruyuculuğunu devam ettirdiği için her gün doğum kontrol hapı kullanmak istemeyen, ilaç kullanımını unutabilen veya ilişki sırasında kullanılan yöntemlere bağlı kalmak istemeyen kadınlar için değerlendirilebilir.

Spiral kullanımında kullanıcıya bağlı hata payı düşüktür. Doğum kontrol hapının unutulması, prezervatifin yanlış kullanılması veya takvim yönteminde günlerin hatalı hesaplanması gibi durumlar koruyuculuğu azaltabilir. Spiral ise uygun şekilde yerleştirildikten sonra günlük olarak ek bir işlem yapılmasını gerektirmez.

Hormonlu spiraller yalnızca gebelikten korunma amacıyla kullanılmayabilir. Bazı hormonlu rahim içi sistemler, yoğun adet kanamasının azaltılmasına yardımcı olmak amacıyla da tercih edilebilir. Hormonun rahim iç tabakası üzerindeki etkisi sonucunda adet kanaması zamanla azalabilir. İlk aylarda düzensiz lekelenmeler görülse de takip eden dönemde kanamalar daha kısa ve hafif hâle gelebilir.

Bakır spiraller hormon içermez. Bu nedenle hormonal bir yöntem kullanmak istemeyen veya östrojen içeren korunma yöntemlerinin uygun olmadığı kadınlarda alternatif oluşturabilir. Bununla birlikte bakır spiral, özellikle uygulamadan sonraki ilk aylarda adet kanamasının ve adet kramplarının artmasına neden olabilir.

Spiralin Kullanım Amaçları

• Uzun süreli gebelikten korunmak
• Günlük doğum kontrol ilacı kullanma zorunluluğunu ortadan kaldırmak
• Geri dönüşümlü bir korunma yöntemi tercih etmek
• Hormonsuz bir korunma seçeneğinden yararlanmak
• Uygun kadınlarda yoğun adet kanamalarının azaltılmasına yardımcı olmak
• Bakır spiral uygun olduğunda acil korunma seçeneğini değerlendirmek

Spiral Nasıl Koruma Sağlar?

Spiralin koruyucu etkisi, kullanılan modelin bakırlı veya hormonlu olmasına göre değişir. Her iki yöntemde de temel amaç spermin yumurtaya ulaşmasını ve döllenmenin gerçekleşmesini güçleştirmektir. Spiral mevcut bir gebeliği sonlandırmak amacıyla kullanılmaz ve düşük yaptıran bir yöntem olarak değerlendirilmez.

Bakır spiral rahim içinde bakır iyonlarının açığa çıkmasını sağlar. Bakırın oluşturduğu rahim içi ortam, spermlerin hareketini ve canlılığını olumsuz etkiler. Böylece spermin yumurtaya ulaşma ve yumurtayı dölleme ihtimali önemli ölçüde azalır.

Hormonlu spiral ise levonorgestrel adı verilen progesteron benzeri bir hormon salgılar. Bu hormon rahim ağzındaki mukusu koyulaştırarak spermlerin rahim içine geçmesini zorlaştırır. Aynı zamanda rahim iç tabakasını inceltir. Bazı kadınlarda yumurtlama üzerinde de etkili olabilse de temel koruma mekanizması yalnızca yumurtlamanın durdurulmasına dayanmaz.

Bakır ve Hormonlu Spiralin Etki Mekanizmaları

Spiral Takıldıktan Sonra Ek Korunma Gerekir mi?

Bakır spiral yerleştirildiği andan itibaren koruyucu kabul edilir. Hormonlu spiralde ise uygulamanın adet döngüsünün hangi döneminde yapıldığı önemlidir. Belirli zamanların dışında takıldığında, hekimin önerdiği süre boyunca prezervatif gibi ek bir korunma yöntemi kullanılması gerekebilir.

Spiral takıldıktan sonra ek korunma gerekip gerekmediği konusunda genel bilgilere göre hareket edilmemelidir. Son adet tarihi, korunmasız ilişkinin bulunup bulunmadığı ve uygulanan spiral türü birlikte değerlendirilerek kişiye özel bilgi verilmelidir.

Spiral Çeşitleri Nelerdir?

Spiral çeşitleri genel olarak bakır spiral ve hormonlu spiral olmak üzere iki ana gruba ayrılır. “Mirena spiral” ise hormonlu rahim içi sistemlerden birinin marka adıdır. Halk arasında hormonlu spiral ile Mirena aynı anlamda kullanılabilse de piyasada farklı hormon dozlarına, boyutlara ve kullanım sürelerine sahip başka hormonlu rahim içi sistemler de bulunabilir.

Spiral seçimi yapılırken yalnızca koruyuculuk süresine bakılması yeterli değildir. Adetlerin yoğun veya ağrılı olması, hormonal yöntem kullanma isteği, rahim yapısı, kişinin yaşı, daha önce doğum yapıp yapmadığı ve eşlik eden hastalıklar birlikte değerlendirilmelidir.

Bakır Spiral

Bakır spiral, plastik gövdesinin belirli bölümlerinde bakır bulunan ve hormon içermeyen bir rahim içi araçtır. Bakırın rahim içinde oluşturduğu lokal etki spermlerin yumurtaya ulaşmasını ve döllenmenin gerçekleşmesini zorlaştırır. Hormonal yöntem kullanmak istemeyen kadınlarda uzun süreli korunma amacıyla değerlendirilebilir.

Bakır spiral takıldıktan sonra koruyuculuğu hemen başlar. Ayrıca uygun kadınlarda korunmasız cinsel ilişkiden sonraki belirli süre içerisinde acil korunma amacıyla da kullanılabilir. Bu uygulama için gebelik ihtimali, son adet tarihi, enfeksiyon riski ve kişinin genel sağlık durumu hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Bakır spiral kullanımı sırasında özellikle ilk aylarda adet kanamaları daha yoğun veya uzun olabilir. Adet sancıları da önceki döneme göre artabilir. Zaten yoğun, uzun ve ağrılı adet gören kadınlarda bu durum göz önünde bulundurulmalı; gerekirse hormonlu seçenekler değerlendirilmelidir.

Bakır Spiralin Öne Çıkan Özellikleri

• Hormon içermez.
• Yerleştirildiği andan itibaren koruma sağlamaya başlar.
• Uzun süre kullanılabilir.
• Çıkarıldıktan sonra doğurganlık hızlı biçimde geri dönebilir.
• Uygun koşullarda acil korunma amacıyla değerlendirilebilir.
• Adet kanamasını ve adet sancısını artırabilir.

Hormonlu Spiral

Hormonlu spiral, rahim içine düşük miktarda levonorgestrel salgılayan bir rahim içi sistemdir. Salgılanan hormonun büyük bölümü rahim ve çevresinde lokal etki gösterir. Rahim ağzı mukusunun koyulaşması spermlerin geçişini zorlaştırırken rahim iç tabakasının incelmesi adet kanamasının azalmasına yardımcı olabilir.

Hormonlu spiral kullanan kadınlarda ilk üç ila altı ay içerisinde düzensiz kanama, ara kanama veya lekelenme görülebilir. Bu değişiklikler çoğunlukla zaman içinde azalır. İlerleyen dönemde adetler daha kısa ve hafif hâle gelebilir. Bazı kadınlarda adet kanaması tamamen durabilir. Spirale bağlı adet kesilmesi tek başına menopoz veya kısırlık anlamına gelmez.

Hormonlu spiral, yoğun adet kanaması bulunan bazı kadınlarda tedavi amacıyla da kullanılabilir. Ancak her hormonlu spiralin gebelikten korunma süresi ile yoğun adet kanamasındaki kullanım süresi aynı olmayabilir. Ürünün kullanım amacı ve yenilenme zamanı hekim tarafından ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Hormonlu Spiralin Öne Çıkan Özellikleri

• Rahim içine düşük miktarda progesteron benzeri hormon salgılar.
• Uzun süreli ve yüksek etkili doğum kontrolü sağlar.
• Adet kanamasını zaman içinde azaltabilir.
• Adet sancılarının hafiflemesine yardımcı olabilir.
• İlk aylarda düzensiz kanama ve lekelenme görülebilir.
• Kullanım süresi ürünün hormon miktarına ve onaylanan kullanım amacına göre değişir.

Mirena Spiral

Mirena, levonorgestrel salgılayan hormonlu rahim içi sistemlerden biridir. Bu nedenle “Mirena spiral” ayrı bir temel spiral türünden çok, hormonlu spiraller arasında yer alan belirli bir ürünü ifade eder. Gebelikten korunma amacıyla kullanılabildiği gibi uygun kadınlarda yoğun adet kanamasının azaltılmasına yardımcı olmak amacıyla da tercih edilebilir.

Mirena rahim ağzı salgısını koyulaştırır, spermlerin rahim içine ulaşmasını zorlaştırır ve rahim iç tabakasını inceltir. Kullanımın ilk aylarında düzensiz veya sık kanama görülebilir. Zaman içerisinde adet kanamasının azalması beklenebilir. Bazı kadınlarda adetlerin tamamen kesilmesi mümkündür.

Mirena’nın kullanım süresi, kullanım amacına ve güncel ürün ruhsat bilgilerine göre değerlendirilmelidir. Gebelikten korunma amacıyla belirlenen süre ile yoğun adet kanamasının tedavisi veya menopoz döneminde hormon tedavisine eşlik etme süresi aynı olmayabilir. Bu nedenle değişim tarihi uygulamayı gerçekleştiren hekim tarafından kaydedilmelidir.

Spiral Kimler İçin Uygundur?

Spiral, uzun süre gebelikten korunmak isteyen ve geri dönüşümlü bir yöntem tercih eden birçok kadın için uygun olabilir. Daha önce doğum yapmış olmak spiral kullanımı için zorunlu değildir. Hiç doğum yapmamış kadınlarda ve ergenlerde de tıbbi uygunluk değerlendirmesinin ardından rahim içi araçlar kullanılabilir.

Yakın zamanda gebelik planlamayan ancak ilerleyen yıllarda çocuk sahibi olmayı düşünen kadınlar için spiral avantajlı olabilir. Çünkü kalıcı bir yöntem değildir ve çıkarıldıktan sonra gebelik ihtimali yeniden başlayabilir. Günlük ilaç kullanmakta zorlanan veya doğum kontrol hapını düzenli kullanamayan kadınlarda kullanıcı hatasını azaltabilir.

Emzirme döneminde de spiral kullanımı değerlendirilebilir. Uygulamanın doğumdan hemen sonra mı yoksa sonraki haftalarda mı yapılacağı doğum şekli, rahmin toparlanma durumu, enfeksiyon bulguları ve spiralin düşme riski dikkate alınarak belirlenir.

Spiral Kullanımı Değerlendirilebilecek Kadınlar

• Uzun süreli gebelikten korunmak isteyenler
• Günlük doğum kontrol hapı kullanmak istemeyen veya hapı sık unutanlar
• Geri dönüşümlü bir korunma yöntemi tercih edenler
• Yakın dönemde gebelik planlamayanlar
• Hormon kullanmadan korunmak isteyen ve bakır spiral için uygun bulunanlar
• Yoğun adet kanaması nedeniyle hormonlu spiralden fayda görebilecek kadınlar
• Emzirme döneminde uygun bir doğum kontrol yöntemi arayanlar
• Östrojen içeren yöntemleri kullanması uygun olmayan bazı kadınlar
• Daha önce doğum yapmış veya hiç doğum yapmamış uygun adaylar

Kimler İçin Spiral Uygun Olmayabilir?

Spiral birçok kadın için güvenli ve etkili bir yöntem olsa da bazı sağlık durumlarında uygulama ertelenebilir veya farklı bir korunma yöntemi tercih edilebilir. Uygunluk değerlendirmesi yapılırken mevcut gebelik ihtimali, enfeksiyon bulguları, açıklanamayan kanamalar, rahim yapısı ve kişinin hastalık öyküsü dikkate alınır.

Aktif pelvik enfeksiyon, rahim ağzında tedavi edilmemiş enfeksiyon veya doğum sonrasında gelişen ciddi rahim enfeksiyonu bulunan kadınlarda spiral uygulaması uygun olmayabilir. Enfeksiyon tedavi edildikten sonra durum yeniden değerlendirilebilir. Daha önce geçirilmiş ve tamamen tedavi edilmiş bir enfeksiyon ise her zaman kalıcı engel anlamına gelmez.

Rahim boşluğunu belirgin şekilde bozan miyomlar veya doğuştan gelen rahim şekil bozuklukları spiralin doğru konumda yerleşmesini engelleyebilir. Böyle bir durumda spiralin koruyuculuğu azalabilir, düşme riski artabilir veya ağrı ve kanama şikâyetleri gelişebilir.

Bakır ve hormonlu spirallerin kullanımına ilişkin engeller aynı değildir. Örneğin bakır alerjisi veya Wilson hastalığı bulunan kişilerde bakır spiral uygun olmayabilir. Hormonlu spiralde ise mevcut veya geçirilmiş bazı hormon duyarlı kanserler açısından ayrıca değerlendirme yapılması gerekir.

Spiral Uygulamasının Ertelenebileceği veya Önerilmeyebileceği Durumlar

• Mevcut veya şüpheli gebelik
• Aktif pelvik enfeksiyon
• Tedavi edilmemiş rahim ağzı enfeksiyonu
• Nedeni henüz belirlenmemiş anormal vajinal kanama
• Rahim boşluğunu bozan büyük miyom veya yapısal rahim anomalisi
• Yeni doğum sonrası ciddi rahim enfeksiyonu
• Rahim ağzı veya rahim kanseri şüphesi
• Bakır spiral için bakıra karşı aşırı duyarlılık veya bakır metabolizmasıyla ilgili bazı hastalıklar
• Hormonlu spiral için bazı hormon duyarlı kanser öyküleri

Spiral için uygun olmadığı düşünülen bir durumun bulunması, her zaman hiçbir spiral türünün kullanılamayacağı anlamına gelmez. Bakır spiral için uygun olmayan bir kadın hormonlu spiral kullanabilir veya bunun tersi mümkün olabilir. Kesin karar ayrıntılı tıbbi değerlendirmeden sonra verilmelidir.

Koruyuculuk Süresi Spiral Türüne Göre Değişir mi?

Spiralin koruyuculuk süresi kullanılan ürünün türüne, içerdiği bakır miktarına, hormon dozuna ve üretici tarafından onaylanan kullanım süresine göre değişir. Bu nedenle tüm bakır spirallerin veya tüm hormonlu spirallerin aynı süre kullanılabileceği düşünülmemelidir.

Bakır içeren rahim içi araçlar ürüne göre yaklaşık beş yıldan on yıl veya daha uzun süreye kadar koruma sağlayabilir. Hormonlu rahim içi sistemlerin gebelikten koruyucu kullanım süresi ise modele göre yaklaşık üç ila sekiz yıl arasında değişebilir. Türkiye’de kullanılan ürünün ruhsat bilgileri ve hekimin önerdiği değişim tarihi esas alınmalıdır.

Mirena gibi bazı hormonlu sistemlerde gebelikten korunma amacıyla onaylanan süre ile yoğun adet kanamasının tedavisi veya menopoz dönemindeki hormon tedavisine eşlik etme süresi farklı olabilir. Bu nedenle spiralin yalnızca takıldığı yılın bilinmesi yeterli değildir; hangi ürünün hangi amaçla uygulandığı da kaydedilmelidir.

Spiral Kullanım Süresi Dolduğunda Ne Yapılır?

Koruyuculuk süresi dolan spiral gebelikten korunmaya devam etmek amacıyla kullanılmamalıdır. Kullanım süresi sona yaklaşırken kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurularak spiralin çıkarılması veya aynı seansta yenisiyle değiştirilmesi planlanabilir.

Gebelik isteniyorsa spiral çıkarıldıktan sonra ayrıca beklenmesi zorunlu değildir. Doğurganlık hızlı şekilde geri dönebildiği için spiral çıkarılmadan önceki günlerde korunmasız ilişki yaşanması durumunda gebelik ihtimali oluşabilir. Yeni bir spiral takılmayacaksa çıkarma işleminden önce alternatif korunma yöntemi planlanmalıdır.

Spiralin Erken Değiştirilmesini Gerektirebilecek Durumlar

• Spiralin rahim içerisindeki konumunun bozulması
• Spiralin kısmen veya tamamen düşmesi
• Kontrol iplerinde belirgin değişiklik fark edilmesi
• Yeni başlayan veya giderek artan şiddetli kasık ağrısı
• Devam eden yoğun veya düzensiz kanama
• Gebelik şüphesi veya pozitif gebelik testi
• Kişinin gebelik planlaması
• Kullanılan yönteme bağlı kabul edilemeyen yan etkiler
• Ürünün onaylı kullanım süresinin dolması

Spiral Taktırmadan Önce Bilinmesi Gerekenler

Spiral taktırmadan önce kişisel ve ailevi hastalık öyküsü değerlendirilir. Son adet tarihi, korunmasız ilişki zamanı, önceki gebelikler, doğumlar, düşükler, dış gebelik öyküsü, geçirilen pelvik enfeksiyonlar, adet kanamalarının miktarı ve kullanılan ilaçlar hakkında hekime doğru bilgi verilmelidir.

Uygulama öncesinde jinekolojik muayene yapılabilir. Rahmin yönü ve büyüklüğü değerlendirilir; rahim ağzı ve vajinada enfeksiyon bulgusu olup olmadığı incelenir. Gerekli görüldüğünde gebelik testi, enfeksiyon testleri, rahim ağzı taraması veya ultrason istenebilir. Her kadında aynı testlerin yapılması zorunlu değildir.

Spiral yalnızca adet döneminde takılmak zorunda değildir. Gebelik bulunmadığından makul ölçüde emin olunan farklı zamanlarda da uygulanabilir. Bununla birlikte adet dönemindeki rahim ağzı değişiklikleri ve gebelik ihtimalinin daha kolay dışlanabilmesi nedeniyle bazı kadınlarda bu dönem tercih edilebilir.

Uygulama Öncesinde Hekime Bildirilmesi Gerekenler

• Son adet tarihinin ilk günü
• Son haftalardaki korunmasız ilişkiler
• Gebelik şüphesi veya geciken adet
• Yoğun, uzun veya düzensiz adet kanamaları
• Şiddetli adet sancıları
• Daha önce geçirilen pelvik enfeksiyonlar
• Dış gebelik öyküsü
• Miyom veya rahim yapısıyla ilgili bilinen hastalıklar
• Meme, rahim ağzı veya rahim kanseri öyküsü
• Kullanılan ilaçlar ve mevcut kronik hastalıklar
• Bakır alerjisi veya Wilson hastalığı

Spiral Takma İşlemi Nasıl Yapılır?

Uygulama genellikle muayene masasında gerçekleştirilir. Vajinaya spekulum adı verilen muayene aracı yerleştirilir ve rahim ağzı görülür. Rahmin yönü ve derinliği değerlendirildikten sonra spiral ince bir uygulama tüpü aracılığıyla rahim boşluğuna yerleştirilir. İşlem tamamlandıktan sonra kontrol ipleri uygun uzunlukta kesilir.

İşlem sırasında adet sancısına benzeyen kramp, baskı veya kısa süreli ağrı hissedilebilir. Ağrı düzeyi kişiden kişiye değişir. Hiç doğum yapmamış kadınlarda rahim ağzı daha dar olabileceği için işlem daha rahatsız edici hissedilebilir; ancak bu durum spiralin uygulanamayacağı anlamına gelmez.

Ağrıya karşı işlem öncesi veya sonrası kullanılabilecek ilaçlar, kişinin sağlık durumuna göre hekim tarafından belirlenmelidir. Gerekli görülen hastalarda lokal uyuşturma veya farklı ağrı kontrol yöntemleri değerlendirilebilir.

Spiral Takıldıktan Sonra Neler Yaşanabilir?

Uygulamadan sonraki ilk günlerde hafif veya orta şiddette kramp, lekelenme ve az miktarda kanama görülebilir. Bu belirtiler çoğunlukla kısa sürede azalır. Bakır spiral kullananlarda ilk adetler daha yoğun ve ağrılı olabilir. Hormonlu spiral kullananlarda ise ilk aylarda düzensiz kanamalar ve ara lekelenmeler görülebilir.

Spiralin rahim içerisinde doğru konumda olup olmadığı gerekli görüldüğünde muayene veya ultrasonla kontrol edilebilir. Her kadın için aynı kontrol programı uygulanmayabilir. İlk kontrol zamanı, kullanılan spiral türü ve uygulama bulgularına göre hekim tarafından belirlenir.

Spiral Sonrasında Hangi Durumlarda Hekime Başvurulmalıdır?

• Şiddetli veya giderek artan kasık ve karın ağrısı
• Ateş, titreme veya kötü kokulu vajinal akıntı
• Normalden çok daha yoğun ya da uzun süren kanama
• Bayılma, belirgin baş dönmesi veya ciddi halsizlik
• Kontrol iplerinin tamamen kaybolması veya belirgin şekilde uzaması
• Spiralin sert plastik bölümünün vajinada hissedilmesi
• Cinsel ilişki sırasında yeni başlayan şiddetli ağrı
• Adet gecikmesiyle birlikte gebelik belirtilerinin ortaya çıkması
• Pozitif gebelik testi

Spiral kullanırken gebelik nadir görülür. Ancak gebelik oluşması durumunda dış gebelik ihtimali de değerlendirilmelidir. Pozitif gebelik testi, tek taraflı şiddetli kasık ağrısı, omuz ağrısı, bayılma veya anormal kanama varsa gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Spiral; doğru kişi, doğru ürün ve uygun uygulama zamanı belirlendiğinde etkili ve uzun süreli bir doğum kontrol seçeneğidir. Bununla birlikte bakır ve hormonlu spirallerin adet düzeni, yan etkileri ve kullanım süreleri birbirinden farklıdır. En uygun yöntemin belirlenmesi için kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından kişisel değerlendirme yapılmalıdır.

Sorumluluk reddi: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı, tedavi veya kişiye özel doğum kontrol yöntemi önerisi yerine geçmez.