Kadınlarda İdrar Kaçırma Neden Olur? Pelvik Tabanın Etkisi

İdrar kaçırma toplumda sık görülmesine rağmen çoğu zaman doğum yapmanın, yaşlanmanın veya menopozun doğal bir sonucu gibi düşünülebilir. Oysa idrar kaçırma normal kabul edilmesi gereken bir durum değildir. Özellikle günlük yaşamı, egzersiz yapmayı, seyahat etmeyi, sosyal hayatı veya cinsel yaşamı etkilemeye başladığında değerlendirilmesi gerekir.

İdrar kontrolünde yalnızca mesane görev almaz. Mesanenin ve idrar kanalının altında bulunan pelvik taban kasları da idrarın tutulmasına yardımcı olur. Bu kasların zayıflaması, yeterince destek sağlayamaması veya bazı durumlarda düzgün çalışmaması idrar kaçırmaya katkıda bulunabilir. Bununla birlikte her idrar kaçırmanın nedeni pelvik taban zayıflığı değildir. Kaçırmanın hangi türde olduğunun ve hangi durumlarda ortaya çıktığının belirlenmesi önemlidir.

Kadınlarda İdrar Kaçırma Neden Olur?

İdrarın tutulabilmesi için mesane, idrar kanalı, pelvik taban kasları ve bu yapıları kontrol eden sinirlerin birbiriyle uyum içerisinde çalışması gerekir. Bu sistemlerden herhangi birinde meydana gelen değişiklik, idrar kontrolünün bozulmasına neden olabilir.

Kadınlarda idrar kaçırmanın tek bir nedeni yoktur. Bazı kadınlarda pelvik tabanın zaman içerisinde desteğini kaybetmesi ön plandayken, bazı kadınlarda mesanenin normalden daha sık veya kontrolsüz kasılması daha önemli olabilir.

İdrar kaçırma riskini artırabilecek durumlar arasında şunlar bulunabilir:

• Gebelik ve doğum,
• Birden fazla vajinal doğum yapılması,
• Yaşın ilerlemesi,
• Menopoz dönemindeki değişiklikler,
• Fazla kilo,
• Kronik kabızlık ve sık ıkınma,
• Uzun süren kronik öksürük,
• Sürekli ağır kaldırmayı gerektiren işler,
• Pelvik organların desteğinin azalması,
• Bazı nörolojik veya mesaneyi etkileyen sağlık sorunları.

Ancak bu faktörlerden birinin bulunması mutlaka idrar kaçırma gelişeceği anlamına gelmez. Aynı şekilde idrar kaçırması bulunan her kadında da aynı neden bulunmaz. Bu nedenle yalnızca “idrar kaçırıyorum” şeklindeki şikâyete göre tedavi belirlemek doğru değildir.

Örneğin öksürürken meydana gelen kaçırma ile aniden başlayan sıkışma hissinin ardından meydana gelen kaçırma farklı mekanizmalarla ortaya çıkabilir. Bu nedenle değerlendirme sırasında idrarın ne zaman, ne kadar ve hangi koşullarda kaçırıldığı önemlidir.

Kadınlarda idrar kaçırmanın nedenleri ve tedavi seçenekleri hakkında daha geniş bilgi için idrar kaçırma ile ilgili ayrıntılı içeriğimizi inceleyebilirsiniz.

Pelvik Taban Kasları İdrar Kontrolünü Nasıl Sağlar?

Pelvik taban, leğen kemiğinin alt bölümünde bulunan kaslar ve destek dokularından oluşur. Bu yapıyı pelvisin altında uzanan bir destek ağı veya hamak gibi düşünmek mümkündür. Mesane, rahim ve bağırsaklar bu destek sisteminin üzerinde yer alır.

Pelvik taban kaslarının önemli görevlerinden biri mesane ve idrar kanalını desteklemektir. Mesane idrarla dolduğunda idrarın istemsiz şekilde dışarı çıkmaması için mesane, idrar kanalı ve pelvik taban birlikte çalışır.

Özellikle öksürme, hapşırma, gülme, koşma, zıplama veya ağır kaldırma sırasında karın içindeki basınç kısa süreli olarak yükselir. Sağlıklı çalışan pelvik taban kasları bu basınç artışı sırasında mesane ve idrar kanalına destek olur.

Eğer bu destek yeterli değilse karın içindeki basınç mesane üzerine daha fazla yansıyabilir ve idrar kanalının kapanması yetersiz kalabilir. Bunun sonucunda özellikle öksürme veya hapşırma sırasında idrar sızıntısı görülebilir.

Pelvik taban kaslarının görevi yalnızca idrarı tutmak değildir. Bu kaslar aynı zamanda pelvik organların yerinde durmasına, bağırsak kontrolüne ve cinsel fonksiyonlara da katkıda bulunur. Pelvik tabanın kadın sağlığındaki genel görevlerini öğrenmek için pelvik taban sağlığı ile ilgili makalemizi inceleyebilirsiniz.

Burada önemli bir nokta da pelvik taban sorununun her zaman yalnızca “kasların zayıf olması” anlamına gelmemesidir. Bazı kadınlarda pelvik taban kasları aşırı gergin olabilir veya kaslar doğru zamanda kasılıp gevşemeyebilir. Bu nedenle pelvik taban değerlendirmesi kişiye özel yapılmalıdır.

İdrar Kaçırmanın En Sık Görülen Türleri Nelerdir?

İdrar kaçırma tek bir hastalık değildir. Kadınlarda farklı idrar kaçırma türleri görülebilir ve tedavi yaklaşımı kaçırmanın türüne göre değişebilir.

Stres tipi idrar kaçırma, pelvik tabanla en yakın ilişkili idrar kaçırma türlerinden biridir. Buradaki “stres” kelimesi psikolojik stresi ifade etmez. Öksürme, hapşırma veya egzersiz sırasında karın içindeki basıncın artmasını ifade eder.

Stres tipi idrar kaçırması olan bir kadın ilk olarak yalnızca güçlü bir hapşırma sırasında birkaç damla idrar kaçırdığını fark edebilir. Şikâyet zamanla koşarken, merdiven çıkarken, spor yaparken veya ağır bir şey kaldırırken de ortaya çıkabilir.

Sıkışma tipi idrar kaçırmada ise durum farklıdır. Kadın aniden ve çok güçlü şekilde tuvalete gitme ihtiyacı hisseder. Tuvalete ulaşamadan idrar kaçırma meydana gelebilir. Bu kişilerin bazıları gün içerisinde çok sık idrara çıkabilir veya gece birden fazla kez tuvalete kalkabilir.

Sıkışma tipi idrar kaçırmayı yalnızca pelvik taban zayıflığıyla açıklamak doğru değildir. Mesanenin çalışma şekli de bu durumda önemli rol oynar.

Bazı kadınlarda ise her iki durum birlikte görülür. Örneğin hem öksürürken idrar kaçırma hem de aniden sıkışarak tuvalete yetişememe yaşanabilir. Buna karma tip idrar kaçırma denir.

Bu ayrım önemlidir çünkü her idrar kaçırma türüne aynı tedavinin uygulanması doğru değildir. Tedavinin başarılı olabilmesi için öncelikle hangi tip idrar kaçırmanın baskın olduğunun anlaşılması gerekir.

Doğum, Yaş ve Fazla Kilo İdrar Kaçırmayı Nasıl Etkiler?

Pelvik taban yaşam boyunca farklı dönemlerde farklı yüklerle karşılaşır. Gebelik, doğum, yaşın ilerlemesi ve kilo artışı bu bölgedeki kaslar ve destek dokuları üzerinde etkili olabilir.

Gebelik sırasında büyüyen rahim ve bebeğin ağırlığı pelvik tabanın taşıdığı yükü artırır. Aynı zamanda gebelik dönemindeki hormonal değişiklikler pelvik bölgedeki bağ ve destek dokularını etkileyebilir. Bu nedenle bazı kadınlarda idrar kaçırma daha gebelik sırasında başlayabilir.

Vajinal doğum sırasında pelvik taban kasları ve çevresindeki dokular bebeğin doğum kanalından geçebilmesi için önemli ölçüde gerilir. Doğum sonrasında bu dokuların toparlanması zaman alabilir.

Birden fazla doğum yapılması, uzun süren veya zor gerçekleşen doğumlar ve pelvik taban üzerinde daha fazla gerilme oluşturan doğum süreçleri bazı kadınlarda ilerleyen yıllarda idrar kaçırma riskini artırabilir.

Bununla birlikte vajinal doğum yapan her kadında idrar kaçırma gelişmez. Aynı şekilde sezaryenle doğum yapmak da ileride idrar kaçırma görülmeyeceğini garanti etmez. Çünkü gebeliğin kendisi de pelvik taban üzerinde önemli bir yük oluşturur.

Yaş ilerledikçe vücudun diğer bölgelerinde olduğu gibi pelvik taban kaslarında ve destek dokularında da değişiklikler meydana gelebilir. Kas gücünün azalması ve bağ dokularının esnekliğinde değişiklikler olması, bazı kadınlarda mesane ve idrar kanalının desteğini etkileyebilir.

Menopoz dönemindeki hormonal değişiklikler de idrar yolları ve çevresindeki dokuları etkileyebilir. Daha önce hafif olan bazı şikâyetler bu dönemde daha belirgin hale gelebilir. Ancak idrar kaçırma menopozun veya yaşlanmanın kaçınılmaz bir sonucu değildir.

Fazla kilo da önemli faktörlerden biridir. Vücut ağırlığının artması karın içindeki basıncı artırabilir ve pelvik tabanın sürekli daha fazla yük taşımasına neden olabilir.

Benzer şekilde kronik kabızlık nedeniyle sık sık ıkınmak veya uzun süre devam eden öksürük de pelvik taban üzerinde tekrarlayan basınç oluşturabilir.

Pelvik taban üzerindeki yükü azaltmaya yardımcı olabilecek bazı alışkanlıklar şunlardır:

• Sağlıklı vücut ağırlığının korunması,
• Kronik kabızlığın önlenmesi,
• Uzun süren öksürüğün nedeninin araştırılması,
• Ağır yük kaldırırken doğru tekniklerin kullanılması,
• Düzenli fiziksel aktivite yapılması,
• Pelvik taban kaslarının doğru şekilde çalıştırılması.

İdrar Kaçırma ile Rahim veya Mesane Sarkması Arasında Bağlantı Var mı?

Pelvik taban kasları ve bağ dokuları yalnızca mesanenin çalışmasına yardımcı olmaz; aynı zamanda rahim, mesane ve bağırsakların normal konumlarında kalmasına da destek olur.

Bu destek sisteminin zayıflaması durumunda bazı pelvik organlar aşağı doğru yer değiştirebilir. Mesanenin vajen ön duvarına doğru bombeleşmesi mesane sarkması olarak bilinir. Rahmin aşağı doğru yer değiştirmesi ise rahim sarkması olarak değerlendirilebilir.

Pelvik organ sarkması bulunan bazı kadınlarda idrar kaçırma da görülebilir. Bunun nedeni mesane, idrar kanalı ve pelvik destek yapılarının birbirleriyle yakın ilişki içerisinde olmasıdır.

Ancak organ sarkması ile idrar kaçırma arasında her kadında aynı ilişki bulunmaz. Belirgin derecede mesane veya rahim sarkması olan bir kadın idrar kaçırmayabilirken, organ sarkması bulunmayan başka bir kadında stres tipi idrar kaçırma görülebilir.

Pelvik organ sarkmasında idrar kaçırmanın yanında şu şikâyetler de ortaya çıkabilir:

• Vajinada baskı veya dolgunluk hissi,
• Vajinadan aşağı doğru bir şey geliyor hissi,
• Uzun süre ayakta kaldığında şikâyetlerin artması,
• İdrar yaparken zorlanma,
• Mesanenin tam boşalmadığı hissi,
• Kabızlık veya dışkılama sırasında zorlanma.

İdrar kaçırma ile birlikte bu belirtilerden biri veya birkaçı bulunuyorsa yalnızca mesanenin değil, pelvik tabanın ve pelvik organ desteğinin de değerlendirilmesi önemlidir.

Pelvik Taban Egzersizleri İdrar Kaçırmaya İyi Gelir mi?

Pelvik taban egzersizleri özellikle stres tipi idrar kaçırması bulunan kadınlarda önemli tedavi seçeneklerinden biri olabilir. Amaç, mesane ve idrar kanalını destekleyen kasların daha güçlü ve daha kontrollü çalışmasına yardımcı olmaktır.

Ancak burada önemli olan yalnızca kasları sıkmak değildir. Pelvik taban kasının doğru şekilde bulunması, doğru zamanda kasılması ve gerektiğinde tamamen gevşeyebilmesi gerekir.

Pelvik taban egzersizi yapılırken karın, kalça veya bacak kaslarının sürekli sıkılması doğru kasın çalıştırıldığı anlamına gelmez. Bazı kadınlar pelvik tabanını çalıştırdığını düşünürken aslında farklı kas gruplarını kullanabilir.

Egzersizlerin düzenli yapılması da önemlidir. Pelvik taban kaslarının güçlenmesi bir veya iki günlük egzersizle gerçekleşmez. Düzenli ve doğru uygulama gerekir.

Bununla birlikte her pelvik taban sorunu kasların zayıf olması anlamına gelmez. Bazı kadınlarda kaslar normalden fazla gergin olabilir. Bu durumda yalnızca sürekli kasma egzersizleri yapmak şikâyetleri artırabilir.

Özellikle aşağıdaki şikâyetlerden biri varsa pelvik taban egzersizlerinin kişiye özel planlanması daha doğru olabilir:

• Pelvik bölgede sürekli ağrı,
• Cinsel ilişki sırasında ağrı,
• İdrar yaparken zorlanma,
• Bağırsak boşaltımında güçlük,
• Pelvik tabanda sürekli gerginlik hissi.

Gerekli durumlarda pelvik taban fizyoterapisi de tedavi planının bir parçası olabilir. Burada amaç yalnızca kasları güçlendirmek değil, pelvik tabanın doğru zamanda kasılmasını ve gevşemesini öğretmektir.

İdrar Kaçırmada Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?

İdrar kaçırma çok hafif düzeyde olsa bile sürekli tekrar ediyorsa veya kişinin yaşam biçimini değiştirmesine neden oluyorsa değerlendirilmesi yararlı olabilir.

Bazı kadınlar idrar kaçırma nedeniyle spor yapmayı bırakabilir, uzun yolculuklardan kaçınabilir, dışarı çıkarken sürekli tuvalet arayabilir veya idrar kaçırma korkusuyla sıvı tüketimini gereğinden fazla azaltabilir. Bu durumlar idrar kaçırmanın yaşam kalitesini etkilemeye başladığını gösterebilir.

Özellikle aşağıdaki durumlarda kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurulması önerilebilir:

• Öksürme, hapşırma veya gülme sırasında sık sık idrar kaçırılması,
• Koşarken, zıplarken veya egzersiz yaparken idrar sızıntısı olması,
• Ani sıkışma hissi nedeniyle tuvalete yetişememe,
• Gece sık sık idrara kalkma,
• İdrar kaçırmanın giderek artması,
• Sürekli ped kullanma ihtiyacının ortaya çıkması,
• İdrar kaçırmaya vajinada baskı veya sarkma hissinin eşlik etmesi,
• Mesanenin tam boşalmadığı hissinin bulunması,
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonlarının görülmesi,
• İdrarda kan görülmesi,
• İdrar kaçırmanın sosyal yaşamı, egzersizi veya cinsel yaşamı etkilemesi.

Doktor değerlendirmesinde öncelikle idrar kaçırmanın ne zaman başladığı, hangi durumlarda meydana geldiği ve günlük yaşam üzerindeki etkisi sorgulanır. Gerekli durumlarda jinekolojik muayene ile pelvik taban ve pelvik organların desteği değerlendirilir.

Her kadın için aynı tedavi uygulanmaz. Bazı hastalarda yaşam tarzı düzenlemeleri ve pelvik taban egzersizleri yeterli olabilirken, bazı hastalarda mesane eğitimi, ilaç tedavileri veya uygun durumlarda cerrahi seçenekler değerlendirilebilir.

Buradaki temel amaç yalnızca idrar sızıntısını azaltmak değil, idrar kaçırmanın nedenini belirleyerek hastaya uygun yaklaşımı seçmektir. Kadınlarda idrar kaçırma sık görülen bir problem olsa da kişinin yaşamını buna göre düzenlemek zorunda olduğu anlamına gelmez.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İdrar kaçırmanın nedeni ve uygulanacak tedavi kişiden kişiye değişebilir. Tanı ve tedavi için kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından değerlendirme yapılmalıdır.