“Kola takılan spiral” olarak bilinen yöntem aslında spiral değil, doğum kontrol implantıdır. Üst kolun iç kısmında deri altına yerleştirilen ince bir çubuktur ve salgıladığı hormon sayesinde uzun süre gebelikten korunma sağlar.
Kola Takılan Şey Gerçekten Spiral mi?
Hayır. Kola takılan doğum kontrol aracı spiral değildir. Spiral, rahim boşluğuna yerleştirilen T şeklindeki bir araçtır. Kola yerleştirilen yöntem ise doğum kontrol implantıdır ve üst kolun iç bölümünde derinin hemen altında bulunur.
İki yöntemin halk arasında birbiriyle karıştırılmasının temel nedeni, her ikisinin de uzun süreli gebelikten korunma sağlaması ve günlük kullanım gerektirmemesidir. Ancak uygulama yerleri, yapıları ve çalışma biçimleri birbirinden farklıdır.
Spiral bakır içeren hormonsuz bir araç veya hormon salgılayan rahim içi sistem olabilir. Kola takılan implant ise hormon içeren bir yöntemdir. Günümüzde yaygın kullanılan tek çubuklu implantlar etonogestrel adı verilen progesteron benzeri bir hormon salgılar.
| Özellik | Doğum kontrol implantı | Spiral |
|---|---|---|
| Uygulama yeri | Üst kolun iç tarafında derinin altına yerleştirilir. | Rahim boşluğuna yerleştirilir. |
| Yapısı | İnce ve esnek bir çubuktur. | Çoğunlukla küçük ve T şeklindedir. |
| Hormon içerir mi? | Evet, progesteron benzeri hormon salgılar. | Bakır spiral hormon içermez; hormonlu spiral levonorgestrel salgılar. |
| Günlük kullanım | Günlük takip gerektirmez. | Günlük takip gerektirmez. |
| Çıkarma işlemi | Koldan küçük bir işlemle çıkarılır. | Rahim ağzından kontrol ipleri yardımıyla çıkarılır. |
| Geri dönüşümlülük | Çıkarıldıktan sonra doğurganlık kısa sürede geri dönebilir. | Çıkarıldıktan sonra doğurganlık yeniden devam edebilir. |
Doğum Kontrol İmplantı Nedir?
Doğum kontrol implantı, üst kolun iç tarafındaki derinin altına yerleştirilen, hormon salgılayan ince ve esnek bir çubuktur. Yaygın kullanılan tek çubuklu etonogestrel implant yaklaşık bir kibrit çöpü büyüklüğündedir. Östrojen içermez; yalnızca progesteron benzeri bir hormon salgılar.
İmplantın gebelikten koruyucu etkisi temel olarak yumurtlamayı baskılamasına dayanır. Bunun yanında rahim ağzı salgısını koyulaştırarak spermlerin rahim içine geçmesini zorlaştırır ve rahim iç tabakasında değişiklik oluşturur.
İmplantın etkili olabilmesi için her gün ilaç alınması, ilişki öncesinde hazırlık yapılması veya aylık işlem gerçekleştirilmesi gerekmez. Uygun zamanda ve doğru şekilde yerleştirildiğinde yüksek koruyuculuk sağlar.
Doğum kontrol implantının temel özellikleri şunlardır:
- Üst kolun iç tarafında deri altına yerleştirilir.
- Progesteron benzeri hormon salgılar.
- Östrojen içermez.
- Yumurtlamayı baskılayarak gebeliği önlemeye yardımcı olur.
- Günlük ilaç kullanımını gerektirmez.
- Uzun süreli ve geri dönüşümlü koruma sağlar.
- İstenildiğinde eğitimli bir sağlık profesyoneli tarafından çıkarılabilir.
- Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı koruma sağlamaz.
| Etki alanı | İmplantın oluşturduğu değişiklik | Ortaya çıkan sonuç |
|---|---|---|
| Yumurtlama | Yumurtlamayı baskılar. | Döllenebilecek yumurtanın oluşma ihtimali azalır. |
| Rahim ağzı salgısı | Mukusu koyulaştırır. | Spermlerin rahim içine geçmesi zorlaşır. |
| Rahim iç tabakası | Endometrium üzerinde hormonal değişiklik oluşturur. | Gebeliğin oluşmasını zorlaştıran ek etki sağlar. |
Spiral ile Doğum Kontrol İmplantı Arasındaki Farklar Nelerdir?
Spiral ve doğum kontrol implantı, uzun etkili ve geri dönüşümlü doğum kontrol yöntemleri arasında yer alır. Her iki yöntem de kullanıcı hatasına daha az bağımlıdır ve günlük ilaç kullanımını gerektirmez. Bununla birlikte uygulama bölgeleri, içerdikleri maddeler, adet düzenine etkileri ve kullanım süreleri farklıdır.
Spiral rahim içine yerleştirilir. Bakır spiral hormon içermezken hormonlu spiral rahim içinde levonorgestrel salgılar. İmplant ise üst kolun iç tarafına uygulanır ve kana etonogestrel adı verilen progesteron benzeri hormonu salgılar.
Adet düzeni bakımından da farklılık bulunur. Bakır spiral adet kanamasını ve sancıları artırabilir. Hormonlu spiral kanamayı zaman içerisinde azaltabilir. İmplantta ise kanama düzeni daha öngörülemez olabilir; adetler sıklaşabilir, seyrekleşebilir, uzayabilir veya tamamen durabilir.
| Karşılaştırılan özellik | Kola takılan implant | Bakır spiral | Hormonlu spiral |
|---|---|---|---|
| Uygulama yeri | Üst kolun iç tarafında deri altı | Rahim içi | Rahim içi |
| İçeriği | Etonogestrel hormonu | Bakır, hormon içermez | Levonorgestrel hormonu |
| Temel etkisi | Yumurtlamayı baskılar ve rahim ağzı salgısını koyulaştırır. | Spermlerin hareketini ve işlevini azaltır. | Rahim ağzı salgısını koyulaştırır ve rahim iç tabakasını inceltir. |
| Adet düzenine etkisi | Düzensiz ve öngörülemeyen kanama oluşturabilir. | Kanama ve krampları artırabilir. | Kanamayı zamanla azaltabilir. |
| Uygulama sırasında uyuşturma | Kola lokal anestezi uygulanır. | Jinekolojik işlemle rahme yerleştirilir. | Jinekolojik işlemle rahme yerleştirilir. |
| Rahim yapısından etkilenme | Rahim boşluğunun yapısından etkilenmez. | Rahim şekli ve miyomlar uygulamayı etkileyebilir. | Rahim şekli ve miyomlar uygulamayı etkileyebilir. |
| Acil korunma | Acil doğum kontrolü amacıyla kullanılmaz. | Uygun süre içinde acil korunma amacıyla kullanılabilir. | Ürün ve klinik değerlendirmeye göre ayrıca ele alınır. |
| Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan koruma | Koruma sağlamaz. | Koruma sağlamaz. | Koruma sağlamaz. |
Hangi yöntemin daha uygun olduğu yalnızca uygulama yerine göre belirlenmez. Adet düzeni, sağlık geçmişi, kullanılan ilaçlar, emzirme durumu, rahim yapısı, gebelik planı ve kişinin kanama değişikliklerine yaklaşımı birlikte değerlendirilmelidir.
Kola Takılan İmplant Nasıl Yerleştirilir?
Doğum kontrol implantı, eğitim almış bir sağlık profesyoneli tarafından üst kolun iç tarafında derinin hemen altına yerleştirilir. Uygulama genellikle kişinin kullanmadığı koluna yapılır. Sağ elini kullananlarda çoğunlukla sol kol, sol elini kullananlarda ise sağ kol tercih edilebilir.
İşlem öncesinde gebelik ihtimali değerlendirilir ve uygun uygulama zamanı belirlenir. Kol antiseptik solüsyonla temizlenir. Ardından yerleştirme yapılacak bölgeye lokal anestezi uygulanarak uyuşması sağlanır.
İmplant, özel tek kullanımlık bir aplikatör yardımıyla derinin hemen altına bırakılır. Uygulamadan sonra hem sağlık profesyoneli hem de kullanıcı implantın kol içindeki varlığını parmakla hissederek doğrulamalıdır.
Yerleştirme işleminin genel aşamaları şöyledir:
- Kişinin sağlık öyküsü ve gebelik ihtimali değerlendirilir.
- Uygulama yapılacak kol uygun pozisyona getirilir.
- Cilt temizlenir ve lokal anestezi uygulanır.
- İmplant özel aplikatörle derinin hemen altına yerleştirilir.
- Çubuğun doğru konumda olduğu elle kontrol edilir.
- Küçük bir bandaj ve basınçlı sargı uygulanır.
- Koruyuculuğun ne zaman başlayacağı ve bakım önerileri açıklanır.
| İşlem aşaması | Açıklama |
|---|---|
| Gebelik değerlendirmesi | İmplant takılmadan önce mevcut gebelik ihtimali dışlanır. |
| Lokal uyuşturma | Yerleştirme bölgesine lokal anestezi uygulanır. |
| Deri altına uygulama | İmplant üst kolun iç tarafında, derinin hemen altına bırakılır. |
| Elle kontrol | İmplantın doğru yerde ve hissedilebilir olduğu doğrulanır. |
| Bandaj | Kanama ve morarmayı azaltmak için kısa süreli basınç uygulanır. |
İşlem sonrasında hafif ağrı, hassasiyet, şişlik veya morarma görülebilir. Bu etkiler çoğunlukla kısa sürede azalır. İmplantın hissedilememesi, kol ağrısının giderek artması, uyuşma, akıntı veya belirgin kızarıklık durumunda sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
İmplant derin yerleştirilirse çıkarılması zorlaşabilir ve sinir veya damar yapılarına yakınlık nedeniyle ek görüntüleme gerekebilir. Bu nedenle işlemin bu konuda eğitimli bir sağlık profesyoneli tarafından gerçekleştirilmesi önemlidir.
Koruyuculuk Süresi İmplant Türüne Göre Değişir mi?
Doğum kontrol implantlarının koruyuculuk süresi ürünün içerdiği hormona, çubuk sayısına ve ruhsat bilgilerine göre değişebilir. Türkiye’de ve birçok ülkede yaygın kullanılan tek çubuklu etonogestrel implantlar için güncel ürün bilgisi esas alınmalıdır.
Nexplanon adıyla bilinen etonogestrel implantın güncel Amerika Birleşik Devletleri ürün bilgisine göre gebelikten koruyucu kullanım süresi beş yıla kadar uzatılmıştır. İmplant beşinci yılın sonunda çıkarılmalı; korumanın devam etmesi isteniyorsa aynı seansta yenisi uygulanabilir. :contentReference[oaicite:0]{index=0}
Farklı ülkelerde bulunan başka implant çeşitleri üç, dört veya beş yıl süreyle kullanılabilir. Bu nedenle internette görülen genel sürelere göre hareket edilmemeli; takılan ürünün adı, uygulama tarihi ve o ürün için onaylanan kullanım süresi esas alınmalıdır.
| İmplant özelliği | Genel kullanım süresi | Dikkat edilmesi gereken nokta |
|---|---|---|
| Tek çubuklu etonogestrel implant | Güncel ürüne göre 5 yıla kadar koruma sağlayabilir. | Takılan ürünün ruhsat bilgisi ve uygulama tarihi esas alınmalıdır. |
| Farklı progestin içeren implantlar | Ürüne göre yaklaşık 3-5 yıl arasında değişebilir. | Her implant aynı süre boyunca kullanılmaz. |
| Gebelik planlanması | Kullanım süresinin tamamlanması gerekmez. | İstenilen zamanda sağlık profesyoneli tarafından çıkarılabilir. |
| Korunmaya devam edilmesi | Süre sonunda yeni implant uygulanabilir. | Eski implant çıkarılırken aynı seansta yenisi yerleştirilebilir. |
İmplant çıkarıldıktan sonra hormon düzeyi hızlı biçimde azalır ve gebelik ihtimali kısa sürede geri dönebilir. Güncel ürün bilgisinde çıkarılmayı takip eden ilk hafta içinde dahi gebelik oluşabileceği belirtilmektedir. :contentReference[oaicite:1]{index=1}
İmplantın koruyuculuğu bazı ilaçlardan etkilenebilir. Özellikle bazı epilepsi ilaçları, rifampin veya rifabutin gibi ilaçlar ve sarı kantaron içeren ürünler hormonun vücutta daha hızlı parçalanmasına yol açarak koruyuculuğu azaltabilir. Kullanılan bütün ilaçlar ve bitkisel ürünler uygulama öncesinde hekime bildirilmelidir. :contentReference[oaicite:2]{index=2}
Kimler İçin Doğum Kontrol İmplantı Uygun Olabilir?
Doğum kontrol implantı, uzun süre gebelikten korunmak isteyen ve günlük ilaç kullanmak istemeyen birçok kadın için değerlendirilebilir. Östrojen içermediği için östrojenli doğum kontrol yöntemlerinin uygun olmadığı bazı kişilerde alternatif oluşturabilir.
Daha önce doğum yapmış olmak implant kullanımı için zorunlu değildir. Gençlerde, hiç doğum yapmamış kadınlarda ve ileride gebelik planlayan kişilerde sağlık durumu uygun olduğu sürece kullanılabilir.
Doğum sonrasında ve emzirme döneminde de implant kullanımı değerlendirilebilir. Uygulama zamanı, doğum sonrası geçen süre ve kişinin sağlık özelliklerine göre belirlenmelidir.
Doğum kontrol implantı aşağıdaki kişiler için uygun olabilir:
- Uzun süreli ve geri dönüşümlü korunma isteyenler
- Günlük doğum kontrol hapını kullanmak istemeyenler
- Doğum kontrol hapını sık unutanlar
- Östrojen içermeyen bir yöntem tercih edenler
- Yakın zamanda gebelik planlamayanlar
- İleride çocuk sahibi olmak isteyenler
- Daha önce doğum yapmış veya hiç doğum yapmamış uygun kişiler
- Emzirme döneminde uygun korunma yöntemi arayanlar
- Rahim içine araç yerleştirilmesini istemeyenler
| Kişinin durumu veya beklentisi | İmplant açısından değerlendirme |
|---|---|
| Günlük ilaç kullanmayı unutma | Günlük kullanım gerektirmemesi avantaj sağlayabilir. |
| İleride gebelik planlama | Geri dönüşümlü olduğu için uygun bir seçenek olabilir. |
| Östrojen kullanamama | Östrojen içermediğinden bazı kişilerde değerlendirilebilir. |
| Emzirme dönemi | Uygun zamanda hekim değerlendirmesiyle kullanılabilir. |
| Rahim yapısında spiral kullanımını zorlaştıran durum | Rahim içine yerleştirilmediği için alternatif olabilir. |
| Düzenli adet görme isteği | Kanama düzeni öngörülemez olabileceği için beklentiler ayrıntılı konuşulmalıdır. |
Mevcut meme kanseri, açıklanamayan vajinal kanama, ciddi karaciğer hastalığı, implantın içeriğine karşı alerji veya bazı ilaçların kullanımı implantın uygunluğunu etkileyebilir. Geçirilmiş damar hastalıkları ve diğer kronik rahatsızlıklar da kişiye özel değerlendirilmelidir.
Uygulama öncesinde aşağıdaki bilgiler sağlık profesyoneline bildirilmelidir:
- Son adet tarihi ve gebelik ihtimali
- Mevcut veya geçirilmiş meme kanseri
- Karaciğer hastalığı
- Nedeni açıklanmamış vajinal kanama
- Epilepsi ilaçları ve diğer düzenli kullanılan ilaçlar
- Rifampin veya rifabutin kullanımı
- Sarı kantaron içeren bitkisel ürünler
- Daha önce hormonal yöntemlerle yaşanan önemli yan etkiler
- Depresyon veya ruh hâli bozukluğu öyküsü
Kola Takılan İmplantın Yan Etkileri Nelerdir?
Doğum kontrol implantında en sık görülen yan etki adet düzenindeki değişikliktir. Kanamalar daha sık, seyrek, uzun veya düzensiz hâle gelebilir. Bazı kadınlarda adet tamamen durabilir. Hangi kanama düzeninin oluşacağını uygulama öncesinde kesin olarak tahmin etmek mümkün değildir.
İmplant kullanımındaki lekelenme veya hafif kanamalar genellikle zararlı değildir; ancak kullanıcı açısından rahatsız edici olabilir. Ağır kanama implant kullanımında daha seyrek görülür. Kanama düzeni günlük yaşamı etkiliyorsa gebelik, enfeksiyon, tiroit hastalıkları, ilaç etkileşimleri, polip veya miyom gibi başka nedenler de değerlendirilmelidir. :contentReference[oaicite:3]{index=3}
İmplant kullanımında görülebilecek yan etkiler şunlardır:
- Düzensiz adet kanaması ve lekelenme
- Adetlerin daha sık veya daha seyrek görülmesi
- Kanama süresinin uzaması
- Adet kanamasının tamamen durması
- Baş ağrısı
- Sivilcelenme veya ciltte değişiklik
- Meme hassasiyeti
- Bulantı
- Ruh hâlinde değişiklik hissedilmesi
- Cinsel istekte değişiklik
- Kilo değişikliği
- Uygulama bölgesinde ağrı, morarma veya hassasiyet
| Olası durum | Genel özellik | Ne zaman değerlendirme gerekir? |
|---|---|---|
| Düzensiz kanama | İmplant kullanımındaki en yaygın değişikliktir. | Kanama çok yoğun, uzun veya günlük yaşamı etkiliyorsa |
| Adetin kesilmesi | Hormon etkisiyle görülebilir ve tek başına zararlı değildir. | Kanama düzeni aniden değişmişse veya gebelik şüphesi varsa |
| Kol bölgesinde morarma | Uygulama sonrasında kısa süreli görülebilir. | Şişlik, kızarıklık, akıntı veya artan ağrı varsa |
| İmplantın hissedilememesi | Derin yerleşim veya konum değişikliği bulunabilir. | Gecikmeden uygulamayı yapan sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. |
| Uyuşma veya elektriklenme hissi | Sinir yapılarıyla yakınlık açısından değerlendirme gerektirebilir. | Belirti devam ediyor veya artıyorsa |
| Ruh hâlinde belirgin değişiklik | Kişiden kişiye değişebilir. | Günlük yaşam etkileniyorsa veya depresif belirtiler varsa |
Yerleştirme veya çıkarma sırasında nadiren enfeksiyon, implantın derin yerleşmesi, sinir veya damar hasarı ve cihazın çıkarılmasının zorlaşması gibi komplikasyonlar görülebilir. İmplant kol içinde hissedilemiyorsa çıkarılmaya çalışılmadan önce görüntüleme yöntemiyle yeri belirlenmelidir.
Aşağıdaki durumlarda sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır:
- İmplantın parmakla hissedilememesi
- İmplantın kırıldığı veya şeklinin değiştiği düşüncesi
- Uygulama yerinde giderek artan ağrı ve şişlik
- Kızarıklık, ısı artışı veya akıntı
- Kolda uyuşma, güçsüzlük veya hareket kısıtlılığı
- Çok yoğun veya uzun süren vajinal kanama
- Gebelik şüphesi veya pozitif gebelik testi
- Şiddetli alt karın ağrısı
- Ruh hâlinde ciddi ve kalıcı değişiklik
Dikkat: İmplant kullanırken gebelik nadirdir. Ancak gebelik testi pozitifse dış gebelik ihtimali de değerlendirilmelidir. Şiddetli veya tek taraflı alt karın ağrısı, bayılma ya da anormal kanama varsa gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
“Kola takılan spiral” olarak bilinen yöntem aslında doğum kontrol implantıdır. Spiral rahim içine, implant ise üst kolda derinin altına yerleştirilir. İmplant uzun süreli ve geri dönüşümlü koruma sağlar; ancak düzensiz kanama en sık karşılaşılan yan etkidir. Uygun yöntemin belirlenmesi için kişinin sağlık geçmişi, kullandığı ilaçlar, adet düzeni ve gebelik planı birlikte değerlendirilmelidir.
Sorumluluk reddi: Sorumluluk reddi: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı, tedavi veya kişiye özel doğum kontrol yöntemi önerisi yerine geçmez.